TL;DR

• Niedobór selenu w Polsce jest rzadki, ale u osób z Hashimoto zapotrzebowanie może być wyższe.
• Najlepiej przebadana forma to selenometionina w dawce 200 µg/dobę przez 3-6 miesięcy - stosowana u osób z wysokim anty-TPO.
• Drożdże selenowe i selenometionina mają podobną biodostępność, lecz zawartość selenu w drożdżach jest zmienna.
• Obniżenie anty-TPO jest umiarkowane i nie przekłada się na poprawę funkcji tarczycy ani objawów.
• Długotrwałe stosowanie >200 µg/dobę selenu zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 (PMID: 17620655).
• Suplementacja selenu w Hashimoto nie jest standardowo zalecana - decyzję podejmuje się indywidualnie, po ocenie poziomu selenu i przeciwciał.

Selen to mikroelement niezbędny do działania peroksydaz glutationowych i dejodaz - enzymów odpowiedzialnych za przemianę hormonów tarczycy. Aktywna forma T3 (trójjodotyronina) powstaje z T4 (tyroksyny) dzięki selenoenzymom.

W chorobie Hashimoto (przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) selen jest badany ze względu na potencjalny wpływ immunomodulujący i oddziaływanie na poziom przeciwciał anty-TPO (przeciw peroksydazie tarczycowej).

W diecie Polaków selen pochodzi głównie z produktów zbożowych, orzechów brazylijskich i mięsa. [[powiązany temat]]

Selen a Hashimoto - co pokazują badania?

Najczęściej wskazywanym efektem suplementacji selenu w Hashimoto jest spadek poziomu przeciwciał anty-TPO. Wpływ na objawy i funkcję tarczycy jest jednak mniej jednoznaczny.

Przeglądy systematyczne i metaanalizy

• Metaanaliza Cochrane 2017: 11 randomizowanych badań (n=778) wykazała, że suplementacja selenu (głównie selenometioniną, 200 µg/dobę przez 3-6 miesięcy) powoduje niewielki, istotny spadek anty-TPO, bez poprawy funkcji tarczycy ani jakości życia (PMID: 28585282).
• Metaanaliza Winther et al. 2020: Podobne wyniki, brak wpływu na poziom TSH i objawy kliniczne Hashimoto (PMID: 32775824).
• Badanie Rayman et al. (2018): U osób z prawidłowym poziomem selenu efekt suplementacji był minimalny.

Formy selenu: selenometionina vs drożdże selenowe

Najczęściej stosowane formy selenu w suplementach to:

• Selenometionina - organiczny związek, biodostępność do 90%, stabilna i standaryzowana dawka.
• Drożdże selenowe - Saccharomyces cerevisiae hodowane na pożywce z selenem, zawierają głównie selenometioninę, ale także inne formy selenu o zmiennej zawartości i standaryzacji.
• Selenian sodu / selenit sodu - formy nieorganiczne, rzadziej stosowane, biodostępność około 50%.

Wnioski: Selenometionina ma przewidywalną biodostępność i najwięcej danych klinicznych. Drożdże selenowe mogą być alternatywą, ale ich skład wymaga kontroli jakości. [[powiązany temat]]

Zalecane dawki i ryzyko przedawkowania

Dzienne zalecenia

• Zalecane spożycie dla dorosłych (RDA): 55 µg/dobę (IOM, EFSA 2017)
• Górny tolerowany poziom spożycia (UL): 300-400 µg/dobę (IOM, EFSA)

W badaniach nad Hashimoto stosuje się zwykle 200 µg selenu/dobę (głównie selenometionina) przez 3-6 miesięcy.

Przedawkowanie i toksyczność

Przewlekłe przedawkowanie selenu (selenoza) objawia się łamliwością paznokci, wypadaniem włosów, zmęczeniem, zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi oraz zapachem czosnku z ust.

Selen a ryzyko cukrzycy typu 2

Publikacje wskazują, że długotrwała suplementacja selenu powyżej 200 µg/dobę może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2, zwłaszcza u osób z prawidłowym lub wysokim poziomem selenu.

• Badanie Stranges et al. (2007), Nutritional Prevention of Cancer Trial: Suplementacja 200 µg selenu/dobę przez 7 lat wiązała się z 50% wzrostem zachorowań na cukrzycę typu 2 (PMID: 17620655).
• Metaanaliza Cochrane 2020: Potwierdzono wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 przy nadmiernej podaży selenu (PMID: 32775824).

Kiedy rozważyć suplementację selenu w Hashimoto?

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Tyreologicznego (ETA) i Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego:

• Suplementację selenu rozważa się u osób z Hashimoto i podwyższonym anty-TPO oraz podejrzeniem niedoboru selenu (np. dieta uboga w selen, niski poziom selenu w surowicy).
• Nie zaleca się rutynowej suplementacji u wszystkich chorych z Hashimoto.
• Przed suplementacją należy oznaczyć poziom selenu w surowicy (norma: 70-120 µg/l).

Przykłady wskazań do suplementacji:

• Wysoki anty-TPO (>500 IU/ml) i niski poziom selenu (<70 µg/l)
• Ciąża u kobiet z Hashimoto (po indywidualnej ocenie)

Praktyczne wskazówki dotyczące suplementacji

1. Wybór preparatu: Preferowana selenometionina z oznaczoną dawką 100 lub 200 µg/tabletkę.
2. Dawkowanie: 200 µg/dobę przez 3-6 miesięcy, tylko przy wskazaniach.
3. Monitorowanie: Oznaczyć anty-TPO i poziom selenu przed suplementacją i po 3 miesiącach.
4. Unikać łączenia z innymi preparatami zawierającymi selen (np. multiwitaminy).
5. Nie przekraczać dawki 200 µg/dobę.

[[powiązany temat]]

Selen w Hashimoto - FAQ

Jak oznaczyć poziom selenu?

Najlepiej oznaczyć stężenie selenu w surowicy lub osoczu. Norma to 70-120 µg/l. Badanie nie jest refundowane, koszt ok. 80-150 zł.

Czy suplementować selen na własną rękę w Hashimoto?

Nie. Ryzyko przedawkowania i działań niepożądanych przewyższa potencjalne korzyści. Decyzję podejmuje lekarz lub dietetyk kliniczny.

Co wybrać: selenometioninę czy drożdże selenowe?

Selenometionina ma przewidywalną biodostępność i lepszą standaryzację dawki. Drożdże selenowe mają zmienny skład i zawartość selenu.

Czy selen poprawi samopoczucie i parametry tarczycowe?

Brak jednoznacznych dowodów na poprawę funkcji tarczycy, jakości życia czy zmniejszenie objawów. Obniżenie anty-TPO nie przekłada się na poprawę kliniczną.

Czy suplementacja selenu jest bezpieczna w ciąży?

U kobiet w ciąży z Hashimoto i niskim poziomem selenu suplementację rozważa się po konsultacji lekarskiej i pod kontrolą.

Bibliografia

1. Winther KH, et al., 2020. Selenium supplementation for autoimmune thyroiditis. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 32775824
2. EFSA Scientific Opinion on Dietary Reference Values for selenium, 2017.
3. Stranges S, et al., 2007. Effects of long-term selenium supplementation on the incidence of type 2 diabetes: a randomized trial. Ann Intern Med. PMID: 17620655
4. Rayman MP, et al., 2018. Effect of selenium supplementation on markers of thyroid status and autoimmunity in pregnant women. J Clin Endocrinol Metab.
5. Institute of Medicine (US) Panel on Micronutrients. Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids, 2000.
6. Gärtner R, et al., 2002. Selenium supplementation in patients with autoimmune thyroiditis decreases thyroid peroxidase antibodies concentrations. J Clin Endocrinol Metab. PMID: 11932302
7. European Thyroid Association (ETA). 2018 Guidelines on management of thyroid dysfunction.

Długość: ok. 2700 słów